Nederland ondervindt vandaag, woensdag 9 september, grote hinder van een landelijke staking in het openbaar vervoer. Treinen rijden vrijwel niet en ook bij bussen, trams en metro’s is sprake van grootschalige uitval. De 24-uursactie raakt daarmee honderdduizenden Nederlanders die dagelijks afhankelijk zijn van het openbaar vervoer om op hun werk, school of opleiding te komen.
De staking is onderdeel van een conflict tussen vakbonden en het kabinet over voorgenomen veranderingen en bezuinigingen binnen de sociale zekerheid. Werknemers in onder meer het spoor-, stads- en streekvervoer hebben het werk neergelegd. Daarmee wordt een groot deel van het Nederlandse openbaarvervoernetwerk voor één dag stilgelegd.
Grote gevolgen voor werkend Nederland
Voor werkgevers en werknemers betekent de staking vooral improviseren. Medewerkers die normaal gesproken met trein, bus of metro naar hun werk reizen, moeten op zoek naar alternatieven. De auto, fiets, taxi en deelauto zijn daardoor vandaag belangrijker dan normaal.
Voor kantoorfuncties is thuiswerken in veel gevallen een oplossing. Dat geldt echter niet voor werknemers die fysiek op hun werk aanwezig moeten zijn. Denk aan medewerkers in de logistiek, productie, horeca, detailhandel, zorg en bouw. Zij kunnen hun werkzaamheden niet vanuit huis uitvoeren.
Dat zorgt ook voor werkgevers voor een lastige situatie. Een OV-staking betekent namelijk niet automatisch dat werknemers niet op hun werk hoeven te verschijnen. Van werknemers mag in beginsel worden verwacht dat zij proberen een redelijke alternatieve oplossing te vinden. Tegelijkertijd zal niet iedereen over een auto beschikken of eenvoudig kunnen carpoolen.
Vooral werknemers die op grote afstand van hun werk wonen en volledig afhankelijk zijn van het openbaar vervoer worden hard geraakt.
Studenten eveneens zwaar getroffen
Ook voor studerend Nederland is de impact groot. Veel mbo-, hbo- en universiteitsstudenten reizen dagelijks met het openbaar vervoer. Zeker studenten die tientallen kilometers van hun onderwijsinstelling wonen, hebben vaak nauwelijks een praktisch alternatief.
Onderwijsinstellingen gaan verschillend met de situatie om. Op verschillende plaatsen gaan colleges, lessen, practica en toetsen gewoon door. Studenten worden gevraagd zelf naar alternatief vervoer te zoeken of contact op te nemen met hun opleiding wanneer aanwezigheid daadwerkelijk onmogelijk is.
Daarmee kan de staking voor studenten meer betekenen dan alleen een dag vertraging. Een gemiste toets, verplicht practicum of aanwezigheidsonderdeel kan directe gevolgen hebben voor de studie. Studenten doen er daarom verstandig aan om niet zonder meer thuis te blijven, maar tijdig contact op te nemen met hun opleiding wanneer reizen onmogelijk blijkt.
Extra druk op de weg
Opvallend genoeg leidde de staking tijdens de ochtendspits niet direct tot een volledig verkeersinfarct. De drukte op de Nederlandse snelwegen was wel hoger, maar bleef aanvankelijk relatief beheersbaar.
Dat kan deels worden verklaard doordat veel reizigers vooraf rekening hebben gehouden met de staking. Werkgevers hebben thuiswerken toegestaan, afspraken zijn verplaatst en werknemers en studenten hebben onderling vervoer geregeld.
Ook deelauto’s blijken populair. Het aantal reserveringen is fors hoger dan op een normale woensdag. Daarnaast wordt meer gecarpoold en kiezen mensen die niet te ver hoeven te reizen voor de fiets of elektrische fiets.
De effecten kunnen gedurende de dag echter veranderen, zeker wanneer aan het einde van de middag veel werknemers tegelijkertijd naar huis willen.
Niet alleen woon-werkverkeer
De gevolgen beperken zich niet tot werknemers en studenten. Ook mensen met afspraken in ziekenhuizen, rechtbanken, overheidsinstellingen of andere locaties kunnen problemen ondervinden.
Internationale reizigers worden eveneens geraakt. Een groot deel van het internationale treinverkeer kan vandaag niet normaal over het Nederlandse spoor rijden. Dat heeft gevolgen voor verbindingen richting onder meer België, Duitsland en het Verenigd Koninkrijk.
Een belangrijke uitzondering is de Airportsprinter tussen Amsterdam Centraal, Schiphol en Hoofddorp, die wel rijdt.
Discussie over het middel
Zoals bij vrijwel iedere grote OV-staking ontstaat opnieuw discussie over de vraag of reizigers de dupe mogen worden van een conflict waar zij zelf geen partij in zijn.
Voor de vakbonden is juist de grote maatschappelijke impact onderdeel van de kracht van het actiemiddel. Zij willen druk uitoefenen op de politiek vanwege de plannen rond onder meer arbeidsongeschiktheid, werkloosheid en andere onderdelen van de sociale zekerheid.
Tegenstanders wijzen erop dat de directe rekening voor een belangrijk deel terechtkomt bij reizigers en werkgevers. Een werknemer die niet kan komen, een bedrijf dat onvoldoende personeel heeft of een student die een verplichte les mist, heeft immers nauwelijks invloed op het politieke conflict.
Daarmee laat de staking ook zien hoe afhankelijk Nederland inmiddels is van goed functionerend openbaar vervoer.
Werkgevers moeten praktisch blijven
Voor werkgevers is het verstandig om vandaag vooral praktisch naar de situatie te kijken. Waar thuiswerken mogelijk is, kan dat veel problemen voorkomen. Voor functies waarbij fysieke aanwezigheid noodzakelijk is, kunnen carpoolafspraken of aangepast beginnen en eindigen uitkomst bieden.
Tegelijkertijd blijft van werknemers een eigen verantwoordelijkheid verwacht worden. Alleen de mededeling dat de trein of bus niet rijdt, betekent niet automatisch dat iemand de hele dag niet hoeft te werken. Zeker wanneer een redelijk alternatief beschikbaar is, mag worden verwacht dat daarnaar wordt gekeken.
Andersom is het voor werkgevers verstandig rekening te houden met werknemers voor wie daadwerkelijk geen haalbaar alternatief bestaat.
Eén dag zonder OV maakt afhankelijkheid zichtbaar
De landelijke staking van vandaag is daarmee meer dan alleen een arbeidsconflict binnen het openbaar vervoer. In één klap wordt zichtbaar hoeveel onderdelen van de Nederlandse samenleving afhankelijk zijn van trein, bus, tram en metro.
Van de student die iedere ochtend naar zijn opleiding reist tot de werknemer zonder auto en van de internationale reiziger tot de werkgever die zijn personeelsplanning rond probeert te krijgen: de gevolgen worden breed gevoeld.
Voor veel Nederlanders betekent woensdag 9 september daarom vooral improviseren. Thuiswerken, carpoolen, fietsen of afspraken verzetten biedt voor een deel van de reizigers uitkomst. Voor anderen is er simpelweg geen goed alternatief.
Naar verwachting wordt de reguliere dienstverlening donderdag weer hervat, al kunnen in de vroege ochtend nog gevolgen van de staking merkbaar zijn.
De staking duurt slechts één dag. De discussie die eraan ten grondslag ligt, zal waarschijnlijk aanzienlijk langer duren.
